علت و علامت نارسایی کلیه

علت وعلامت نارسایی کلیه

امروزه متاسفانه با افزایش چاقی ودیابت ،تعداد افرادیکه مبتلا به نارسایی کلیه شده ودر نهایت دیالیز و پیوند کلیه انجام می دهند در حال افزایش است . یکی از نگرانیهای آشنایان و همراهان این افراد اینست که آیا آنها هم نارسایی کلیه می گیرند؟ و اساساً روش پیشگیری از نارسایی کلیه چیست ؟

  •  نارسایی کلیه چیست؟

کاهش شدید عملکرد کلیه ،نارسایی کلیه نامیده می شود .کلیه ها نقش مهمی در دفع مواد زائد و سموم  در بدن دارند. در نتیجه با نارسایی کلیه ،میزان اوره در بدن افزایش پیدا کرده و فرد جهت ادامه زندگی نیاز به دیالیز دارد .در مواردیکه بیمار توان عمل جراحی داشته باشد تحت پیوند کلیه قرار می گیرد .

  • انواع نارسایی کلیه کدام است ؟

  1. نارسایی حاد کلیه: در این حالت کلیه‌ها به صورت ناگهانی از کار می افتند و معمولا با برطرف کردن علت ، کارکرد کلیه ها به حالت طبیعی بر می گردد.
  2. نارسایی مزمن کلیه:اگر عملکرد طبیعی کلیه‌ها بتدریج با اشکال مواجه ‌شود، نارسایی مزمن ایجاد می‌شود و نیاز به پیوند کلیه ودیالیز وجود دارد .

*بخوانید :  سنگ کلیه!

  • علل نارسایی حاد کلیه :

  1. کاهش خون رسانی به کلیه ها، مثلا در اثر خون ریزی شدید و شوک، اسهال و استفراغ شدید و نارسایی قلبی یا کم آبی بدن یا مصرف بیش  از حد داروهای مُدِر
  2. استفاده بی رویه از برخی از آنتی بیوتیک ها مانند جنتامایسین و آمیکاسین
  3. استفاده نابجا از مواد حاجب تزریقی  یددار رادیو گرافی که برای آنژیوگرافی و سی تی اسکن و عکس های به اصطلاح “رنگی” به کار می روند
  4. مصرف داروهای مسکن مانند ژلوفن، بروفن، ایندومتاسین و دیکلوفناک و حتی استامینوفن
  5. انسداد مسیر ادرار به سبب سنگ دو طرفه کلیه ها یا بسته شدن راه خروجی مثانه مثلا بر اثر بزرگ شدن شدید پروستات در آقایان یا سرطان پروستات؛ سنگ های کلیه؛ بیماری های بدخیم  شکم ( مثل سرطان تخمدان و سرطان کولورکتال)  ، افتادگی رحم یا مثانه در خانم ها
  6. آسیب شدید عضلانی به علت ماندن زیر آوار یا ورزش های شدید.

  7. انواع التهاب های کلیوی به علت عفونت ها، داروها و بیماری های خود ایمنی

  8. نارسایی کبد( که موجب اختلال خون رسانی به کلیه می شود)
  9. تزریق مقدار زیاد ویتامین D، برخی از داروهای غیرمجاز که برای بدن سازی استفاده می شوند، مواد مخدر و نیروزا و حتی برخی داروهای گیاهی که ممکن است ترکیبات و عوارض ناشناخته ای داشته باشند.
  • علل نارسایی مزمن کلیه ؟
  1. دیابت.شایع‌ترین علت نارسایی مزمن کلیه، ابتلا به بیماری دیابت است .
  2. فشار خون بالا .
  3. بزرگی پروستات  می‌تواند جلوی ادرار را بگیرد. چنانچه فردی متوجه بیماری شود، می‌تواند از ایجاد این نارسایی جلوگیری کند، اما اگر از بیماری اطلاعی نداشته باشد، نارسایی ماندگار خواهد شد .
  4. گاهی یکی از کلیه‌های بیمار بر اثر عفونت از بین می‌رود و کلیه دوم او نیز مبتلا به سنگ می‌شود، اما فرد متوجه بیماری نمی‌شود و به همین دلیل هر دو کلیه از کار می‌افتد.
  5. بیماری‌های مادرزادی مانند  کلیه پلی کیستیک یا کلیه کیست دار  منجر به نارسایی کلیه می‌شود.
  6. برگشت ادرار به کلیه ها (به خصوص در کودکان)
  7. مثانه نوروژنیک یا مثانه عصبی.
  • علایم نارسایی کلیه ؟

  1. بالا رفتن اوره خون که درنتیجه دهیدراتاسیون ناشی از اسهال واستفراغ ناشی می شود.
  2. تهوع
  3. کاهش وزن
  4. ادرار کف آلود
  5. خون در ادرار
  6. بالا رفتن فسفات خون که موجب خارش ،تخریب استخوان و درد عضلانی می شود.
  7. بالا رفتن پتاسیم خون که موجب به هم خوردن ریتم ضربان قلب و فلج عضلانی می شود.
  8. تجمع اب در بدن که موجب تورم در پاها ، مچ پا ، دست و صورت ، ورم دور پلک و ادم ریه می شود.
  9. درد پشت وپهلو
  10. کم خونی که در نتیجه کاهش هورمون اریتروپویتین که توسط کلیه ها ساخته می شود ایجاد می شود .
  11. احساس خستگی وضعف
  12. احساس گیجی وکاهش اشتها
  13. اشکال در خواب
  • علایم نارسایی کلیه در کودکان چیست ؟

  1. عفونت ادراری مکرر
  2. کج شدن جریان ادرار در پسر بچه ها
  3. ادرار کردن با تاخیر
  4. کمبود اشتها
  5. عدم وزن گیری مطلوب
  6. دل‌درد، دل‌پیچه
  7. گریه و بی‌قراری

*بخوانید :  سوزش ادرار!

 

  • تشخیص نارسایی کلیه بر چه اصولی است ؟

  1. شرح حال و معاینه . پزشک متخصص کلیه و مجاری ادراری (اورولوژیست ) یا فوق تخصص کلیه و مجاری ادراری با یک شرح حال و معاینه خوب میتواند تا حد زیادی علت نارسایی کلیه را تشخیص و درمان مطلوب صورت دهد .
  2. اندازه گیری اوره و کراتینین خون

  3. آزمایش کامل ادرار

  4. سونوگرافی کلیه ها
  • رژیم غذایی نارسایی کلیه :

  1. مصرف نمک در این شرایط باید محدود شود .
  2.  غذاهای کم‌پروتئین و کم‌چرب مورد استفاده قرار گیرد.
  3. غذای مصرفی این افراد باید بیشتر گیاهی باشد.
  4. این افراد باید از خوردن سبزی و میوه حاوی مقدار زیاد پتاسیم مانند موز و سیب زمینی اجتناب کنند. میوه های کم پتاسیم: سیب ، نارنگی ، لیمو ، گریپ فورت، انگور ، گیلاس ، توت فرنگی ، هلو ، آناناس ، هندوانه ، تمشک ، زغال اخته. میوه های پر پتاسیم : موز ، خرما ، پرتقال ، کیوی ، گلابی ، آلو ، شلیل ، زردآلو، طالبی ، گرمک ، خربزه ، میوه های خشک ، سبزی های کم پتاسیم : خیار ، جوانه حبوبات ، کاهو ، کلم ، گل کلم ، کلم بروکلی ، پیاز ،لوبیا سبز ، فلفل سبز ، کدو سبز ، بادنجان ، شلغم ، هویج ، سبزی های پر پتاسیم : گوجه فرنگی، سیب زمینی ، چغندر ، بامیه ، کدو حلوایی ، فلفل تند.
  5.  بیمارانی که نارسایی کلیه شدید دارند، در خوردن مایعات محدودیت دارند، اما افرادی که در مرحله اول بیماری قرار دارند، محدودیتی ندارند.
  6. مصرف مکملهای غذایی حاوی کلسیم ، آهن و ویتامین ها لازم دارند تا به عوارضی مانند کم خونی یا پوکی استخوان مبتلا نشوند .
  7. به دلیل کم‌اشتهایی مبتلایان به این بیماری، بهتر است تعداد وعده‌های غذایی این بیماران افزایش یابد.
  8. مصرف قند و شکر و غذاهای حاوی آنها باید محدود شود.
  9. نان مصرفی باید کم‌نمک و تهیه شده از آردهای سبوس‌دار باشد.
  10. حبوبات (مانند نخود، عدس، لوبیا) حاوی مقدار زیادی پتاسیم هستند و بهتر است به شکل محدود مصرف شوند
  11. سیب‌زمینی حاوی مقدار زیادی پتاسیم است و برای مصرف آن باید پوست آن از قبل گرفته و به مدت چند ساعت در آب خیسانده شود تا مقدار پتاسیم موجود در آن کاهش یابد
  12. پختن سبزی‌ها سبب بالا رفتن مقدار پتاسیم قابل جذب آنها می‌شود بنابراین بهتر است سبزی‌ها به شکل خام مصرف شوند .
  • پیشگیری از  نارسایی کلیه ؟

  1. کنترل قند خون در افراد دیابتی و کنترل فشار خون در افراد مبتلا به پرفشاری خون، مهم‌ترین اقدام برای پیشگیری از ابتلا به نارسایی کلیه است. بنابراین اگر مبتلا به فشارخون یا قند خون هستید، با پزشک خود مشورت کنید.
  2.  سنگ‌ها و عفونت‌های ادراری را جدی بگیرید. اگر کلیه شما سنگ‌ساز است یا سابقه بیماری مادرزادی دارید، با مراجعه به پزشک متخصص کلیه و مجاری ادراری (اورولوژیست ) یا فوق تخصص کلیه و مجاری ادراری و در نظر گرفتن یک شیوه زندگی درست و همچنین به‌کار بردن رژیم مناسب غذایی، از ابتلا به این بیماری پیشگیری کنید.
  3. از مصرف بی رویه و بدون نظارت داروها به خصوص آنتی بیوتیک های تزریقی مانند جنتامایسین خودداری کنید .
  4. در صورت بروز هر گونه تغییر در حجم ادرار به خصوص کاهش حجم ادرار، پررنگ شدن غیر عادی ادرار، تکرر یا قطع و وصل شدن ادرار یا ورم دور پلک و پاها سریعا به پزشک مراجعه کنید و آزمایشات لازم را انجام دهید.

نکته آخر اینکه :در اغلب موارد این خود بیماران هستند که سال ها و ماه ها با بی خبری و بی توجهی نسبت به سلامت خود، تیشه را برداشته و بر کلیه ها می کوبند . مواظب تصفیه خانه بدن خود باشید .

دکتر کیوان آقامحمدپور فوق تخصص جراحی کلیه،مجاری ادراری و ناباروری